14 Th3 VÌ SAO CÁC HỘI VIÊN ÍT KHI ĐỒNG THUẬN CÙNG HIỆP HỘI ?
Đây là một vấn đề tâm lý và quản lý cộng đồng rất phổ biến, không chỉ riêng ở các hiệp hội chuyên môn mà còn ở bất kỳ tổ chức xã hội tự nguyện nào. Có một số lý do khách quan và chủ quan dẫn đến việc các thành viên thường có xu hướng chỉ trích thay vì ghi nhận công ơn:
1. HIỆU ỨNG “DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG”
Nhiều thành viên khi đóng phí hoặc tham gia hiệp hội thường tự xem mình là “khách hàng” đang mua một dịch vụ. Khi là khách hàng, tâm lý chung là đòi hỏi quyền lợi tối đa và sự hoàn hảo. Họ mặc định những gì hiệp hội làm tốt là trách nhiệm hiển nhiên, trong khi những thiếu sót dù nhỏ cũng bị coi là sự yếu kém trong phục vụ.
2. KHOẢNG CÁCH VỀ THÔNG TIN VÀ NỖ LỰC
Có một sự chênh lệch lớn giữa những gì ban điều hành thực hiện và những gì thành viên nhìn thấy:
• Phía Hiệp hội: Phải xử lý các vấn đề đối ngoại, thủ tục pháp lý, ngân sách, quản lý nhân sự, văn phòng, quản lý gia phả, quản lý chip…… và những áp lực không tên để duy trì tổ chức.
• Phía Thành viên: Chỉ nhìn thấy kết quả cuối cùng (như một cuộc thi, một quyết định hành chính). Họ không thấy được những đêm thức trắng hay những nỗ lực cá nhân của những người điều hành và văn phòng, nên khó có sự đồng cảm.
3. TÂM LÝ “CÁI TÔI” TRONG CÁC LĨNH VỰC CHUYÊN BIỆT
Trong những cộng đồng đòi hỏi kỹ thuật và đam mê cao, mỗi cá nhân thường có quan điểm riêng rất mạnh mẽ. Khi các quyết định của hiệp hội không trùng khớp với lợi ích cá nhân hoặc quan điểm chuyên môn của họ, họ dễ dàng chuyển sang trạng thái đả kích để bảo vệ cái tôi của mình.
4. QUY LUẬT CỦA SỰ TIÊU CỰC (NEGATIVITY BIAS)
Con người có xu hướng ghi nhớ và phản ứng mạnh với các trải nghiệm tiêu cực hơn là tích cực.
• 10 việc làm tốt có thể bị quên lãng rất nhanh.
• 1 sai sót nhỏ hoặc một quyết định gây tranh cãi có thể bị nhắc đi nhắc lại trong nhiều năm.
5. SỰ THIẾU HỤT VỀ VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG
Trong giai đoạn phát triển, đôi khi sự kỳ vọng của thành viên đi nhanh hơn sự hoàn thiện của bộ máy quản lý. Khi chưa có một nền tảng văn hóa chia sẻ và thấu hiểu, sự phản biện không mang tính xây dựng (đả kích) thường được sử dụng như một cách để giải tỏa bức xúc cá nhân.
GIẢI PHÁP ĐỂ GIẢM BỚT ÁP LỰC NÀY THƯỜNG LÀ:
• Minh bạch hóa quy trình: Để thành viên hiểu những khó khăn mà hiệp hội đang đối mặt.
• Tăng cường đối thoại: Thay vì chỉ ra thông báo, hãy tạo các buổi tọa đàm để lắng nghe trực tiếp.
• Chấp nhận sự khác biệt: Hiểu rằng trong một tổ chức xã hội, việc làm hài lòng 100% mọi người là điều không thể.
Sự cống hiến âm thầm luôn cần một bản lĩnh rất lớn để vượt qua những lời chỉ trích. Tâm lý này có sự tương đồng rất lớn với mối quan hệ giữa nhân viên và lãnh đạo trong một doanh nghiệp, nhưng trong bối cảnh một hiệp hội tự nguyện, nó còn có những sắc thái phức tạp hơn.
Dưới đây là những điểm tương đồng về mặt tâm lý học hành vi:
6. SỰ BẤT ĐỐI XỨNG VỀ TRÁCH NHIỆM VÀ QUYỀN LỢI
• Trong công ty: Nhân viên thường chỉ thấy phần “ngọn” của công việc. Họ thấy lãnh đạo ngồi phòng máy lạnh, đưa ra chỉ thị, nhưng không thấy những áp lực về dòng tiền, đối nội đối ngoại hay những đêm mất ngủ vì vận mệnh công ty.
• Trong hiệp hội: Thành viên chỉ thấy những quy định “khắt khe” hoặc các cuộc thi, nhưng không thấy những nỗ lực duy trì bộ máy và sự hy sinh thời gian cá nhân của những người điều hành, của văn phòng làm việc. Khi không thấy được gánh nặng, người ta dễ dàng coi thường thành quả.
7. HIỆU ỨNG “LỖI TẠI ĐỊNH MỆNH, CÔNG TẠI BẢN THÂN”
Đây là một thiên kiến tâm lý phổ biến:
• Khi thành viên (hoặc nhân viên) thành công, họ cho rằng đó là do tài năng cá nhân.
• Khi họ thất bại hoặc gặp khó khăn, họ xu hướng đổ lỗi cho hệ thống, cho lãnh đạo hoặc cho các quy định của hiệp hội. Việc đả kích lãnh đạo là cách dễ nhất để giải tỏa cảm giác thất bại của chính mình.
8. KHOẢNG CÁCH QUYỀN LỰC (POWER DISTANCE)
Dù là lãnh đạo công ty hay người điều hành hiệp hội, vị trí này luôn đi kèm với việc phải đưa ra những quyết định “không thể làm hài lòng tất cả mọi người”.
• Một quyết định công bằng cho số đông thường sẽ làm tổn thương lợi ích của một nhóm nhỏ.
• Nhóm bị tổn thương này luôn là nhóm lên tiếng to nhất, tạo ra cảm giác như cả cộng đồng đang phản đối, trong khi số đông thầm lặng được hưởng lợi thì thường… im lặng.
9. NHU CẦU KHẲNG ĐỊNH SỰ TỒN TẠI
Trong các cộng đồng đam mê, việc “nói xấu” hoặc “đả kích” lãnh đạo đôi khi là một cách để thành viên tự khẳng định vị thế hoặc sự hiểu biết của mình. Họ cảm thấy mình “thông minh” hơn hoặc “tâm huyết” hơn khi chỉ ra được cái sai của người đứng đầu.
Sự khác biệt nghiệt ngã: Điểm khác biệt lớn nhất là nhân viên nói xấu lãnh đạo nhưng vẫn nhận lương, còn người điều hành hiệp hội thường cống hiến bằng đam mê, đôi khi là cả tiền bạc và sức khỏe, nhưng vẫn phải nhận lấy những lời cay nghiệt. Điều này đòi hỏi người đứng đầu phải có một “bản lĩnh thép” và sự bao dung cực lớn.
“Lãnh đạo là người đi trước để nhận những mũi tên đầu tiên, nhưng cũng là người thấy được ánh bình minh sớm nhất.”